Introductio musicae Tom 5 Forma sonatowa - Jacek Targosz, Ewa Mizerska-Golonek - książka wyd. 1997

Opis

Forma sonatowa, omawiana w tomie Introductio Musicae poświęconym klasycznym formom muzycznym, to jedna z najważniejszych i najbardziej reprezentatywnych struktur w muzyce europejskiej okresu klasycyzmu i romantyzmu. Kształtowała rozwój symfonii, kwartetu smyczkowego, koncertu oraz sonaty fortepianowej. Jej istotą jest dynamiczne zestawianie i przekształcanie tematów, dzięki czemu forma ta stała się podstawą muzyki o charakterze dramatycznym, logicznym i narracyjnym. W podręczniku forma sonatowa przedstawiona jest jako konstrukcja trójdzielna, obejmująca ekspozycję, przetworzenie i repryzę, uzupełnianą czasem o wstęp oraz kodę. W ekspozycji kompozytor wprowadza zwykle dwa kontrastujące tematy — pierwszy najczęściej dynamiczny, drugi bardziej śpiewny lub liryczny — które zestawione są ze sobą tonalnie, zwykle w relacji toniki i dominanty. Przetworzenie stanowi centralną część formy i ma charakter najbardziej rozwijający: tematy ulegają przekształceniom, modulacjom i fragmentacji, co buduje napięcie i prowadzi do kulminacji. W repryzie natomiast oba tematy powracają, ale już w tej samej tonacji, co symbolizuje muzyczne „domknięcie” narracji. Podręcznik podkreśla, że forma sonatowa nie jest jedynie schematem konstrukcyjnym, lecz żywym mechanizmem dramatycznym, który pozwala kompozytorowi prowadzić słuchacza przez napięcia, kontrasty, rozwiązania i powroty, tworząc muzykę jednocześnie intelektualną i emocjonalną. Z tego powodu forma ta stała się fundamentem twórczości Haydna, Mozarta i Beethovena, a jej zasady pozostają ważnym elementem analizy muzycznej do dziś.